صنف دويم كسانى كه وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ 4 در شأن ايشان است ، وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً 5 . و طايفهء سيم از اهل حساب كه ، خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً 6 . و ايشان دو صنف باشند : صنفى كه حساب خود هميشه مىكنند ، « حاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا » 7 شنيده‌اند ، لا جرم بقيامت يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً 8 باشند . و صنفى كه از حساب و كتاب غافل بوده باشند ، لا جرم بمناقشهء حساب گرفتار شوند ، « و من نوقش فى الحساب فقط عذب » 9 . و حساب عبارت از حصر و جمع آثار حسنات و سيئات است كه تقديم يافته باشد تا به حكم عدل جزاى خود هر يكى بيابند و موقنان هميشه مشاهد موقف حساب باشند ، « لا يؤخر حساب المؤمن الى يوم القيامة » 10 . يادداشت‌ها ( 1 ) - در آن بدون حساب روزى داده شوند . ( غافر 40 / 40 ) ( 2 ) - چيزى از حساب ايشان بر تو نيست و چيزى از حساب تو بر ايشان نيست . ( انعام 6 / 52 ) ( 3 ) - خدا بدىهايشان را به خوبى تبديل مىكند . ( فرقان 25 / 70 ) ( 4 ) - و آنچه در دنيا كردند پوچ شد و آنچه ميكنند ناچيز است . ( هود 11 / 16 ) ( 5 ) - و پيش فرستاديم به آنچه كردند كارى را پس آن را غبارى پراكنده گردانديم . ( فرقان 25 / 23 ) ( 6 ) - كارى نيكو را با ( كار ) بد ديگرى آميختند . ( توبه 9 / 102 ) ( 7 ) - ( كارهاى ) خود را برشماريد پيش از آنكه ( كارهاى شما را ) بر شمارند . ( حديث ) ( 8 ) - شمار شود ، شمارى آسان . ( انشقاق 84 / 8 ) ( 9 ) - آنكه در شمار سبك شمرده شود هرآينه عذاب شود . ( حديث ) ( 10 ) - حساب مؤمن به روز رستاخيز پس انداخته نشود . ( حديث )